Trong các bài viết Đông y trước, mình hay nhắc đến "Thận âm hư" hoặc "Thận dương hư" hay “Thận tinh hư” hoặc “Thận khí hư” như hai hướng nguyên nhân khác nhau, thậm chí trái ngược nhau. Nhiều bạn hỏi mình: "Vậy Thận âm với Thận dương khác nhau chỗ nào, sao cùng là Thận hư mà cách chữa lại khác hẳn?" Bài viết này Bs Linh sẽ giải thích tận gốc nhé!
1. Thận âm và Thận dương là hai mặt của cùng một tạng
Theo Đông y, tạng Thận không tách biệt thành hai bộ phận riêng lẻ, mà mang trong mình hai thuộc tính đối lập nhưng bổ sung cho nhau, giống như hai mặt của một đồng xu:
- Thận âm: chủ về vật chất dinh dưỡng, tinh huyết là phần "nước", có vai trò nuôi dưỡng, làm mát, giữ ẩm cho toàn bộ cơ thể, đồng thời đảm bảo đủ âm khí để duy trì độ cương cứng của dương vật.
- Thận dương: chủ về sự hưng phấn, ôn ấm, thúc đẩy là phần "lửa", tạo động lực, sức nóng chuyển hoá, giúp cơ thể nhanh nhẹn, tràn đầy ham muốn và năng lượng.
Có thể hình dung đơn giản: Thận âm giống như nước trong nồi, Thận dương giống như lửa đun bên dưới. Nước đủ mà lửa yếu thì nồi không thể sôi; lửa mạnh mà nước cạn thì nồi dễ cháy khét. Cơ thể khoẻ mạnh cần cả hai yếu tố này cân bằng, hài hoà với nhau.
2. Biểu hiện của Thận âm hư, Thận tinh hư
Khi Thận âm suy yếu, cơ thể thiếu hụt phần "nước" làm mát, dẫn đến các biểu hiện mang tính chất nóng trong, khô, âm ỉ chứ không mệt lả rõ rệt:
- Nóng trong người, đặc biệt vào buổi chiều tối hoặc ban đêm; lòng bàn tay, bàn chân nóng (ngũ tâm phiền nhiệt).
- Khô miệng, khát nước nhưng chỉ muốn uống từng ngụm nhỏ; họng khô, có thể khàn giọng.
- Ra mồ hôi trộm về đêm, ngủ không sâu giấc, hay mộng mị, dễ tỉnh giấc.
- Đau lưng mỏi gối, hoa mắt, chóng mặt, ù tai, hay quên.
- Về sinh lý: vẫn còn ham muốn nhưng khó đạt độ cương cứng cần thiết, hoặc kèm theo mộng tinh, hoạt tinh.
Nếu có những biểu hiện này một cách rõ ràng và đầy đủ thì bệnh đã khá nặng rồi. Thường thì các bạn nam tìm đến mình chỉ thấy hay ra mồ hôi trộm, đau mỏi lưng, độ cương kém chứ chưa đến mức bị các triệu chứng như trên.
3. Biểu hiện của Thận dương hư, Thận khí hư
Ngược lại, khi Thận dương suy yếu, cơ thể thiếu hụt phần "lửa" để sưởi ấm, chuyển hoá, dẫn đến các biểu hiện thiên về lạnh, mệt mỏi rõ rệt:
- Sợ lạnh, tay chân lạnh, đặc biệt là vùng thắt lưng và đầu gối.
- Tiểu nhiều lần, đặc biệt tiểu đêm, nước tiểu trong loãng.
- Cơ thể mệt mỏi, uể oải, tinh thần sa sút, sắc mặt nhợt nhạt.
- Về sinh lý: ham muốn giảm rõ rệt, dương vật khó cương hoặc cương không đủ độ, có thể kèm xuất tinh sớm hoặc di tinh.
Tình trạng này thì hay gặp nhiều hơn, phần dương khí bị suy yếu đi. Các bạn nam thường than phiền rằng đi tiểu khá nhiều, tinh thần mệt mỏi, không minh mẫn, ham muốn giảm, độ cương kém…
4. Vì sao phân biệt đúng lại quan trọng đến vậy?
Đây là điểm mấu chốt dẫn đến sai lầm phổ biến nhất khi tự ý bồi bổ: nếu người thuộc thể Thận âm hư (vốn đã "nóng trong") lại tự ý dùng các bài thuốc ôn bổ dương mạnh (nhân sâm, nhung hươu, các loại cao động vật tính nhiệt), tình trạng nóng trong, khô, mất ngủ sẽ nặng thêm chứ không cải thiện. Hiện tượng Đông y gọi là "sinh nhiệt giả". Ngược lại, người thuộc thể Thận dương hư mà chỉ lo dùng các vị thanh nhiệt, dưỡng âm thì cơ thể sẽ càng lạnh sâu hơn, mệt mỏi hơn.
Đông y không điều trị theo tên gọi bệnh chung chung, mà điều chỉnh lại sự mất cân bằng cụ thể của từng người. Đây cũng là lý do vì sao việc hỏi bệnh, xem lưỡi kỹ càng để xác định đúng thể bệnh quan trọng hơn nhiều so với việc tự đọc triệu chứng trên mạng rồi mua thuốc.
5. Về ăn uống: nguyên tắc ngược chiều nhau
- Người Thận âm hư: nên bổ sung thực phẩm có tính mát, bổ âm (thịt vịt, thịt lợn, ba ba, các loại đậu, rau xanh), hạn chế đồ cay nóng, rượu bia, đồ chiên rán.
- Người Thận dương hư: có thể dùng thêm các thực phẩm tính ấm, bổ dương (thịt dê, thịt cừu, các loại hạt) mà mình từng giới thiệu trong bài về chế độ ăn dưỡng Thận, nhưng nên tránh lạm dụng nếu có kèm bệnh lý tim mạch, gout.
👉 Hiểu được sự khác biệt căn bản giữa Thận âm và Thận dương sẽ giúp bạn không còn nhầm lẫn khi đọc các bài thuốc, thực phẩm bổ Thận được quảng cáo tràn lan. Nếu chưa chắc mình thuộc thể nào, tốt nhất vẫn nên đến thăm khám trực tiếp để được bắt mạch, chẩn đoán chính xác trước khi bồi bổ nhé!
Bs Đào Thuỳ Linh
📣 Cộng đồng Học Chống Đẩy Chuẩn Y Khoa: Nơi tâm sự, chia sẻ, giải đáp mọi thứ về tình yêu, tình dục, sức khoẻ nam khoa, phụ khoa. https://www.facebook.com/groups/hocchongdaychuanykhoaa
📧 Email: bsthuylinh68@gmail.com
🌐 Website: bsdaothuylinh.com
✅Page Bác sĩ Đào Thuỳ Linh: https://www.facebook.com/bacsidaothuylinh68/
📍Địa chỉ: 78 Mặt Hồ Linh Quang, Phường Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Hà Nội
Google map: https://maps.app.goo.gl/Ds88pXvPC24eC3k97?g_st=ipc